Je huur gaat omhoog, je salaris ook, en de boodschappen zijn weer duurder. Maar met hoeveel procent eigenlijk? Een procentueel verschil berekenen is makkelijker dan het klinkt. Je hebt maar één formule nodig. In dit stuk laat ik zien hoe het werkt, met voorbeelden uit het gewone leven en de fouten die bijna iedereen een keer maakt.
De formule voor procentueel verschil
Je neemt het nieuwe getal, haalt het oude eraf, deelt dat door het oude getal en doet het keer 100.
(nieuw − oud) ÷ oud × 100 = verschil in procenten
Is de uitkomst positief, dan is het een stijging. Is hij negatief, dan is het een daling. Het oude getal is altijd je startpunt. Daar deel je door, ook als het nieuwe getal lager is.
Stap voor stap: een voorbeeld
Je energierekening ging van 140 naar 161 euro per maand. Hoeveel procent is dat erbij?
- Verschil: 161 − 140 = 21 euro.
- Delen door het oude bedrag: 21 ÷ 140 = 0,15.
- Keer 100: 0,15 × 100 = 15%.
Je betaalt dus 15% meer. Wil je het niet zelf uitrekenen? In de procentencalculator vul je de twee bedragen in en zie je het meteen, met de som erbij.
Stijging of daling: let op het startpunt
Dit is de valkuil waar de meeste mensen in trappen. Gaat een prijs van 80 naar 100 euro, dan is dat 25% duurder. Zakt hij daarna weer van 100 naar 80, dan is dat maar 20% goedkoper. Hetzelfde bedrag van 20 euro, maar een ander percentage. Dat komt omdat je de tweede keer door 100 deelt en niet door 80.
Daarom kun je ook niet zomaar zeggen dat iets “weer terug” is na een stijging en een daling met hetzelfde percentage. Van 100 naar 150 is +50%. Daarna 50% eraf geeft 75, niet 100.
Procent of procentpunt?
Bij rente, btw en verkiezingsuitslagen gaat het vaak over procentpunten. Gaat de spaarrente van 2% naar 3%, dan is die 1 procentpunt gestegen. In procenten is dat 50% hoger, want 1 is de helft van 2. Beide klopt, maar ze betekenen iets anders. Een bank die “de rente stijgt met 50%” zegt, klinkt een stuk spannender dan “1 procentpunt erbij”.
Voorbeelden uit het dagelijks leven
| Situatie | Oud | Nieuw | Verschil |
|---|---|---|---|
| Huur per maand | € 950 | € 1.010 | +6,3% |
| Bruto salaris | € 3.200 | € 3.360 | +5,0% |
| Prijs pak koffie | € 6,49 | € 7,29 | +12,3% |
| Bezoekers website | 1.200 | 900 | −25,0% |
| Reistijd naar werk | 45 min | 35 min | −22,2% |
Zie je het verschil tussen de huur en de koffie? In euro is de huur veel meer gestegen, maar in procenten is de koffie flink harder gegaan. Daarom is een percentage zo handig om dingen eerlijk te vergelijken.
Twee getallen vergelijken zonder oud en nieuw
Soms is er geen oud en nieuw. Je vergelijkt bijvoorbeeld twee winkels: de ene vraagt 45 euro, de andere 50 euro. Dan kun je twee dingen zeggen. Winkel B is 11,1% duurder dan winkel A (5 ÷ 45). Of winkel A is 10% goedkoper dan winkel B (5 ÷ 50). Kies dus bewust welk getal je startpunt is en zeg het er even bij.
In de wetenschap gebruiken ze soms het gemiddelde als startpunt: het verschil gedeeld door het gemiddelde van de twee getallen. Voor dagelijks gebruik is dat zelden nodig. Gewoon “duurder dan” of “goedkoper dan” werkt prima.
Op je rekenmachine of in Excel
Op de rekenmachine van je telefoon gaat het in drie tikken. Eerst 161 min 140, dat is 21. Dan delen door 140 en je ziet 0,15. Keer 100 en je hebt 15. Klaar.
Werk je met een lijstje in Excel of Google Sheets? Zet het oude getal in A1 en het nieuwe in B1. In C1 typ je =(B1-A1)/A1 en je zet de cel op procent. Sleep de formule naar beneden en je hebt voor elke regel het verschil. Handig als je bijvoorbeeld je vaste lasten van dit jaar en vorig jaar naast elkaar zet.
Veelgestelde vragen
Hoe bereken je het procentuele verschil?
Trek het oude getal af van het nieuwe, deel door het oude getal en doe het keer 100. Van 140 naar 161 is (161 − 140) ÷ 140 × 100 = 15%.
Waarom is een daling niet hetzelfde percentage als een stijging?
Omdat je steeds door een ander startgetal deelt. Van 80 naar 100 is +25%, van 100 naar 80 is −20%.
Kan een procentueel verschil meer dan 100% zijn?
Ja, bij een stijging wel. Van 50 naar 150 is +200%. Een daling kan nooit verder dan −100%, want dan ben je bij nul.